Państwa o wysokim poziomie rozwoju charakteryzują się tym, że działające w nich uniwersytety coraz częściej stają się nie tylko bardzo ważną instytucją edukacyjną, ale częścią infrastruktury strategicznej państwa. Uczelnie nie są zatem wyłącznie autonomiczną instytucją edukacyjną, lecz również jednym z kluczowych podmiotów modernizacji gospodarki, budowy kompetencji technologicznych i wzmacniania jakości oraz znaczenia państwa na arenie międzynarodowej.
Uniwersytety pozostają oczywistym, bezdyskusyjnym, koniecznym i naturalnym filarem państwa, w którym następuje tworzenie i krzewienie wiedzy, wysokiej jakości dydaktyki, rozwoju kapitału ludzkiego czy krytycznego myślenia.
Jednak wobec zupełnie nowych wyzwań, znaczenia, wagi oraz czasu dokonujących się obecnie zmian cywilizacyjnych w skali globalnej, od dawna twierdzę, iż nauka musi skuteczniej odpowiadać na potrzeby nowoczesnych społeczeństw i ich oczekiwania, a uczelnie również w stopniu znacznie większym niż dotychczas powinny kształcić innowatorów i kreatorów przedsiębiorczego państwa. Jestem więc przekonany, iż Uniwersytet Warszawski w nowoczesnym państwie, jakim staje się Polska, będzie nadal jednym z kluczowych instytucjonalnych podmiotów strategicznego rozwoju naszego kraju.
Niezmienne kanony
Jest wszakże oczywiste, że wciąż aktualne pozostają podstawowe kanony i ideały uniwersytetu humboldtowskiego. A więc kształcenie akademickie i badania naukowe powinny się łączyć; po drugie, wolność intelektualna i swoboda w badaniach oraz nauczaniu powinny być gwarantowane przez autonomię uniwersytetu. Te zasadnicze kanony są wciąż aktualne i nie wymagają przedefiniowania.
Badania, rozwój niezależnych dyscyplin
z własnymi standardami i priorytetami muszą być jednak istotne z ekonomicznego oraz społecznego punktu widzenia. Odpowiedzi na nowe procesy, wyzwania naukowe i edukacyjne o charakterze globalnym wymagają nie tylko zachowania wspomnianego, kluczowego kanonu, ale również umieszczenia go we właściwym kontekście.
Tymczasem, o czym piszę szerzej w książce „Strategiczna zależność gospodarcza. Mit, czy rzeczywistość?” przebudowa dotychczasowego ładu światowego dokonuje się w warunkach konsolidacji rewolucji cyfrowej i energetycznej oraz szybkiego rozwoju sztucznej inteligencji, a więc atrybutów kluczowych teraz dla znaczenia i pozycji danego państwa czy organizacji, a więc również uczelni. Rozwój technologii i innowacji coraz gwałtowniej stymuluje inwestycje w automatyzację, robotyzację i cyfryzację przemysłu. Telekomunikacja, sektor cyberbezpieczeństwa, medycyna, technologie kosmiczne to już dzisiaj możliwe obszary zastosowania wyników badań, które będą realizowane w powstałym na początku 2026 roku na Uniwersytecie Warszawskim Centrum Hybrydowych Kwantowo-Klasycznych Technologii Informacyjnych(QLAB), kierowanym przez prof. Magdalenę Stobińską-Moretto.
Doskonałość w centrum uwagi
Na początku 2026 roku oficjalnie zainaugurowano na UW działalność trzech nowych centrów doskonałości. Technologie kwantowe, badane przez naukowców z Uniwersytetu Warszawskiego, przyczyniają się także do rozwoju prototypu odbiornika dla misji kosmicznych. Projekt kierowany przez dr. hab. Michała Parniaka z Centrum Optycznych Technologii Kwantowych w Centrum Nowych Technologii CeNT Uniwersytetu Warszawskiego oraz z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego jest realizowany na zlecenie Europejskiej Agencji Kosmicznej. To tylko dwa przykłady działania Uniwersytetu Warszawskiego nastawionego na dynamiczny rozwój badań o znaczeniu międzynarodowym oraz na tworzeniu wyspecjalizowanych centrów o wysokiej jakości kompetencji naukowej i praktycznej. Tak się zresztą dzieje na najważniejszych uniwersytetach amerykańskich oraz europejskich i azjatyckich.
Jako rektor podkreślam, iż nowoczesny uniwersytet w nowoczesnym państwie pełni rolę instytucji wszechstronnej, obejmującej zakresem swoich badań i kształcenia szerokie spektrum dyscyplin naukowych. Dopełnieniem tej wizji jest właśnie utworzenie Wydziału Medycznego, który staje się spoiwem i inspiracją do prowadzenia badań, także międzywydziałowych. W okresie, kiedy sprawuję funkcję Rektora Uniwersytetu Warszawskiego, staram się umacniać znaczenie uczelni poprzez wspieranie nowych form organizacji i finansowania.
Od jakiegoś czasu przekonuję, że finansowanie badań nie powinno zależeć tylko od dotacji z budżetu państwa.
Jak zbudować niezależność
Jestem od wielu lat zwolennikiem budowy kapitału żelaznego w ramach funduszu, który pozwoliłby uczelni stabilnie funkcjonować i rozwijać się w dłuższej perspektywie. Taki kapitał, odpowiednio zarządzany i inwestowany, dawałby nam większą niezależność finansową i możliwość planowania znaczącego rozwoju, bez uzależnienia od corocznych decyzji budżetowych. Kapitał żelazny byłby więc, obok subwencji państwa, bardzo istotnym czynnikiem stabilności finansowej uczelni.
Dodanie komponentu środków zewnętrznych jest coraz bardziej istotne i dotyka problemu znacznie szerszego, a mianowicie, moim zdaniem, zasadności i potrzeby zwiększenia relacji pomiędzy uczelniami a szeroko rozumianym biznesem. To pozwoliłoby jeszcze bardziej ugruntować pozycję Uniwersytetu Warszawskiego w rankingach krajowych i zagranicznych. Jednak jedynym trwałym rozwiązaniem tego problemu byłaby ustawa i wynikające z niej konkretne regulacje prawne.
W moim głębokim przekonaniu obecnie Uniwersytet Warszawski, zachowując wysoką autonomię instytucjonalną, silne standardy etyczne i przejrzystość działania oraz szerokie umiędzynarodowienie i współpracę z wieloma zagranicznymi ośrodkami naukowymi, staje się jednym z kluczowych partnerów strategicznego rozwoju społeczno-gospodarczego Polski.
Prof. dr hab. Alojzy Z. Nowak, Rektor UW
Od 2020 r. rektor UW, w kwietniu 2024 r. wybrany na drugą kadencję (2024-2028). Z UW związany od 1984 r.
Kierował Zakładem Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych oraz Katedrą Gospodarki Narodowej na Wydziale Zarządzania, był też dyrektorem Centrum Europejskiego UW. W latach 1999-2006 prodziekan Wydziału Zarządzania, a od 2006 do 2012 r. – dziekan.
W latach 2012-2016 prorektor UW ds. badań naukowych i współpracy. W 2016 r. został ponownie wybrany dziekanem Wydziału Zarządzania. Wykładał na uczelniach we Francji, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Rosji, Chinach, Korei i RPA.
Od 2018 r. kieruje Akademickim Związkiem Sportowym. Funkcję tę pełni pro publico bono.